สื่อการเรียนรู้วรรณคดีไทย • ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔

บทเด่นและการถอดคำประพันธ์

คัดบทสำคัญจากไฟล์ประกอบการเรียน พร้อมสรุปความหมายและบทบาทของแต่ละบท

“จำใจจากแม่เปลื้อง…”

จำใจจากแม่เปลื้อง    ปลิดอก อรเอย
เยียวว่าแดเดียวยก    แยกได้
สองซีกแล่งทรวงตก    แตกภาค ออกแม่
ภาคพี่ไปหนึ่งไว้    แนบเนื้อนวลถนอม

ความหมาย: การจากนางเจ็บปวดราวกับหัวใจถูกผ่าเป็นสองซีก ซีกหนึ่งพาไปกับตน อีกซีกฝากไว้แนบกายนาง

“โฉมควรจักฝากฟ้า…”

โฉมควรจักฝากฟ้า    ฤๅดิน ดีฤๅ
เกรงเทพไท้ธรณินทร์    ลอบกล้ำ
ฝากลมเลื่อนโฉมบิน    บนเล่า นะแม่
ลมจะชายชักช้ำ    ชอกเนื้อเรียมสงวน

ความหมาย: กวีหวงนางจนไม่ไว้วางใจทั้งฟ้า ดิน เทวดา กษัตริย์ หรือลม สุดท้ายเห็นว่าควรฝากนางไว้กับตัวนางเอง

“เห็นจากจากแจกก้าน…”

เห็นจากจากแจกก้าน    แกมระกำ
ถนัดระกำกรรมจำ    จากช้า
บาปใดที่โททำ    แทนเท่า ราแม่
จากแต่คาบนี้หน้า    พี่น้องคงถนอม

ความหมาย: ต้นจากและต้นระกำทำให้กวีนึกถึงการจากและความระกำ พร้อมแสดงความเชื่อเรื่องกรรมและความหวังว่าจะได้กลับมาอยู่ร่วมกัน

“ชมแขแขคิดใช่หน้า…”

ชมแขแขคิดใช่หน้า    นวลนาง
เดือนดำหนิวงกลาง    ต่ายแต้ม
พิมพ์พักตร์แม่เพ็ญปราง    จักเปรียบ ใดเลย
ขำกว่าแขไขแย้ม    ยิ่งยิ้มอัปสร

ความหมาย: ดวงจันทร์มีรอยตำหนิ แต่ใบหน้านางงามไร้ตำหนิ จึงงามกว่าจันทร์และนางฟ้า

“เอียงอกเทออกอ้าง…”

เอียงอกเทออกอ้าง    อวดองค์ อรเอย
เมรุชุบสมุทรดินลง    เลขแต้ม
อากาศจักจานผจง    จารึก พอฤๅ
โฉมแม่หยาดฟ้าแย้ม    อยู่ร้อนฤๅเห็น

ความหมาย: ต่อให้ใช้เขาพระสุเมรุเป็นปากกา มหาสมุทรเป็นน้ำหมึก และอากาศเป็นแผ่นเขียน ก็ยังบรรยายความรักและความคิดถึงไม่หมด

“ตราบขุนคิริข้น…”

ตราบขุนคิริข้น    ขาดสลาย แลแม่
รักบ่หายตราบหาย    หกฟ้า
สุริยจันทรขจาย    จากโลก ไปฤๅ
ไฟแล่นล้างสี่หล้า    ห่อนล้างอาลัย

ความหมาย: แม้ภูเขา สวรรค์ ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และโลกจะพินาศ ความรักและอาลัยของกวีก็ไม่สูญสิ้น

ความหวงและไม่ไว้วางใจ

บทฝากนางแสดงความรักที่ผสมความหวง จินตนาการ และการไล่พิจารณาทางเลือกอย่างมีชั้นเชิง

รักเหนือความพินาศ

กวีใช้ภาพจักรวาลพังทลายเพื่อย้ำว่าความรักของตนมั่นคงและยิ่งใหญ่เกินขอบเขตธรรมชาติ